From Poëzie

Vertaald: Pâques van Pascal Riou

Vertalen is meer dan woordje wisselen. Dat kun je zelf ervaren op de literaire website Ooteoote.  Want daar lees je in de serie Vertaallab werk van buitenlandse dichters en schrijvers, en ook een oproep om dat werk te vertalen. Dat heb ik geprobeerd met het gedicht ‘Pâques’ van Pascal Riou.

Hieronder lees je het originele gedicht, mijn vertaling en de moeilijkheden die ik bij het vertalen ben tegengekomen.

Pâques

à François Cheng

L’herbe, ici, a bien été foulée ;
quelqu’un aura donc marché dans le jardin ;
et tant l’herbe est courbée
il semble qu’il y ait même dormi, respiré.

Avec le jour l’herbe, vite, se redressera.
Peu seront arrêtés par le corps enfui
et son passage s’effacera
comme montent dans le ciel d’été
les nuées tendres d’après la pluie.

Tu regardes la verse des herbes :
le ciel, ce matin, et la terre
sont désormais plus vastes
que l’immense et magnifique oubli.
Certains le savent ou bien plutôt le vivent
d’âge en âge—
ce qui meut le sourire comme les étoiles
n’est rien que sa trace :
herbe courbée, relevée, bien-aimée.

Dit is mijn vertaling:

Pasen

voor François Cheng

Het gras, hier, is flink platgetrapt ;
iemand zal dus gelopen hebben in de tuin ;
en zo is het gras gebogen
het lijkt dat er zelfs is geslapen, geademd.

Met een dag zal het gras, snel, weer opstaan
Amper zullen ze hebben stilgehouden bij het verdwenen lichaam
of zijn heengaan zal vervagen
zoals ten hemel stijgen in de zomer
de wolken teder na de regen.

Jij beziet de wanorde van de graspollen :
de hemel, vanochtend, en de aarde
zijn voortaan uitgestrekter
dan de staat van het immense en magnifieke vergeten.
Sommigen kennen hem of beter nog beleven hem
van leeftijd tot leeftijd—
wie hem laat glimlachen als de sterren
is niets dan zijn spoor :
gebogen, herrezen, geliefd gras.

Tijdens het vertalen ben ik op een aantal moeilijkheden gestuit.

a été fouleé
Dat begint al in de eerste zin: het gras ‘a été foulée’ betekent letterlijk ‘is platgetrapt geweest’. Ik heb ‘geweest’ niet gebruikt in mijn vertaling omdat het dan lijkt alsof het gras alweer teruggebogen is. Dat is niet logisch wanneer je –zoals in de rest van de strofe – rondkijkend door de tuin stapt.

Ik had het gedicht ook terugkijkend vanuit de toekomst kunnen vertalen. Dat terugkijken komt het duidelijkst naar voren in de laatste regel: ‘gebogen, herrezen, geliefd gras’. Om beter bij deze regel – en bij onze positie tweeduizend jaar na de gebeurtenis – aan te sluiten had ik voor ‘geweest’ kunnen kiezen.

passage
‘Passage’ had ik kunnen vertalen met ‘doortocht’, ‘overtocht’ of ‘doorgang’ maar ik vond in ‘heengaan’ een betekenis die niet alleen het doorleven in zich draagt maar ook het doodgaan. Dat leek me passend voor het mysterie van Pasen.

le ciel d’été
‘De zomerhemel’ is iets anders dan ‘de hemel in de zomer’. Toch heb ik gekozen voor de laatste omdat ik ‘ten zomerhemel stijgen’ door de ongewone samenstelling te veel aandacht vind opeisen. Dat is niet – of in ieder geval minder – het geval met ‘ten hemel stijgen in de zomer’.

des herbes
“L’herbe” betekent ‘het gras’, maar ‘des herbes’? ‘Grassen’ is geen Nederlands en ‘kruiden’ zijn heel andere planten. Om het meervoud recht te doen, heb ik gekozen voor ‘graspollen’.

l’oubli
De moeilijkheid bij “l’oubli” zit hem niet zozeer in de betekenis van het woord maar in zijn geslacht: mannelijk. In het Nederlands wordt dat ‘het vergeten’ (onzijdig), ‘de verwaarlozing’ of ‘de vergetelheid’ (beide vrouwelijk).  In de zin daarna staat twee keer ‘le’. Is dat een verwijzing naar ‘oubli’ of gaat het daar niet om maar om een andere hem (of Hem)? Om beide mogelijkheden open  te houden heb ik het vertaald met ‘de staat van het vergeten’. Ik ben er niet tevreden over maar zie geen betere mogelijkheden. Wellicht jij wel?

d’âge en âge
Deze uitdrukking is me onbekend en ik kon in woordenboeken ook geen goede vertaling vinden. Ik heb het daarom analoog aan ‘de temps en temps’ (van tijd tot tijd) vertaald met ‘van leeftijd tot leeftijd’.

Je reactie op mijn vertaling en de keuzes die ik heb gemaakt zijn uiteraard welkom!

Quarantaine maakt kritisch

Wanneer je naar Engeland verhuist en je neemt je hond mee, dan hoef je de eerste maanden geen uitlaatservice te bellen. Want voordat je trouwe Bello andere viervoeters op delicate plaatsen mag besnuffelen, moet hij eerst in quarantaine.

In afzondering moet blijken of hij geen nare ziektes als rabiës onder de leden heeft. Pas als hij het stempel <gezond> heeft gekregen, mag hij zich kwispelend en kwijlend in de armen van zijn baasje storten die de uitgelaten stemming op soortgelijke wijze beantwoordt.

Naast dierbaar gezelschap kan quarantaine je ook handel of macht kosten. Zo proberen Westerse landen Syrië in een economische en politieke quarantaine te plaatsen. Ook het Vlaams Blok bevond zich door een cordon sanitaire jarenlang in een politieke isolatie.

Mijn eigen quarantaine
Ik houd voor mezelf wel van quarantaine. Op mijn laptop heb ik zelfs een speciale map onder die naam. Daarin bewaar ik gedichten die ik heb geschreven. Deze vallen uiteen in twee groepen.

Met de eerste groep gedichten kom ik niet verder. De inspiratie is vervlogen, de transpiratie opgedroogd, en ook schelden en dreigen leiden niet tot resultaat. Poëzie laat zich kennelijk niet gemakkelijk intimideren.

Dus gun ik mijn gemoed rust en plaats de teksten op mijn computer in de map <quarantaine> en schenk er een tijd geen aandacht meer aan. Een week, een maand, soms langer. Wanneer ik de teksten na hun afzondering weer lees, zie ik ze als nieuw. Vaak krijg ik dan nieuwe ideeën die de vastgelopen frases vlot trekken.

Zwelgen
Dan is er de tweede groep van geïsoleerden. Dit zijn gedichten waar ik tevreden over ben. Met een gevoel van opluchting en euforie had ik eerder de finale versie opgeslagen. Eindelijk is het gedicht zoals het zijn moet. Perfect. Niets meer aan doen.

Ik zwelg meestal een dag in het gevoel. Dan gaat het bestandje toch in afzondering. Veel later komt het er weer uit en lees ik de woorden terug waar ik eerder zo verguld mee was. Dan blijkt het gedicht te vaag, een cliché of ‘wel aardig’. Soms komt mijn creatie – en daarmee mijn zelfbeeld – er beter vanaf. Maar nooit is het perfect, zoals ik eerder meende.

Quarantaine maakt kritisch. De isolatie helpt me om naar mijn eigen teksten te kijken alsof ze van iemand anders zijn. Want bij wie zie je sneller de zwakke plekken dan bij een ander?

 

Ik schrijf iedere donderdag een blog voor StripSter.